Vraag tien Nijmegenaren welke kleuren de Gelderse vlag heeft en je krijgt tien keer een aarzeling. Uit onderzoek van EenVandaag bleek in 2014 dat ongeveer twee derde van de Gelderlanders de eigen provincievlag niet kent. Geen schande, maar wel jammer, want achter de twee vlaggen die boven deze stad horen te hangen zit een verhaal met een ruziënde gemeenteraad, een eigenwijze archivaris en een middeleeuws altaarkleed.
Blauw, geel en zwart, en dat is niet toevallig
De vlag van Gelderland heeft drie horizontale banen, van boven naar beneden blauw, geel en zwart. Provinciale Staten stelden hem vast op 15 april 1953. De kleuren komen rechtstreeks uit het provinciewapen, waarin de gouden leeuw van Gelre op een blauw veld staat en de zwarte leeuw van Gulik op goud. Die tweede leeuw hoort erbij sinds de hertogen van Gulik het gezag over Gelre kregen.
Het had bijna anders gelopen. De provincie wilde een hertoghoed op de gele middenbaan, als verwijzing naar het oude hertogdom Gelre waaraan Gelderland zijn naam ontleent. De Hoge Raad van Adel wilde geen symbool op de vlag, en zo bleef het bij drie kale banen. Onbekend of niet, hij is gewoon te koop, want provincievlaggen liggen bij de vlaggenleveranciers naast de Nederlandse, bijvoorbeeld via vlaggenunie.nl.
In Nijmegen ging het veertig jaar over kleur
De Nijmeegse vlag heeft een taaiere geschiedenis. Tot in de jaren vijftig had de stad geen officiële vlag, al werd er al eeuwen met rode en zwarte banen gevlagd, waarbij het aantal banen nogal eens wisselde. Toen de raad er in 1953 over moest besluiten, kwam de gemeentearchivaris met een eigen theorie. Volgens hem was het oorspronkelijke geel door de eeuwen heen via oranje naar rood verkleurd, en dus stelde hij geel en zwart voor. De Hoge Raad van Adel ging akkoord.
De gemeenteraad niet. Die koos op 10 juni 1953 voorlopig voor rood en zwart. Daarna drong burgemeester Hustinx alsnog aan op drie banen in chromaatgeel en zwart, en in die uitvoering werd de vlag vastgesteld. Pas in 1994 besloot de raad terug te gaan naar wat als de historisch juiste versie geldt. Sinds 1 januari 1995 voert Nijmegen twee banen, zwart boven en rood onder. Een stad die veertig jaar over twee kleuren doet, heeft duidelijk meer aan die kleuren hangen dan smaak.
Het bewijs hing in een kapel
Wat de doorslag gaf is een antependium uit ongeveer 1494, het voorhangsel van de altaartafel van het Schippersgilde uit de Sint-Olofskapel. Op dat kleed staat een schip afgebeeld en bij de mastkorf hangt een vlag met een zwarte bovenbaan en een rode onderbaan. Dezelfde kleuren zitten in de luiken van de Latijnse School en de Waag aan de Grote Markt, waar half Nijmegen wekelijks langsloopt zonder het te zien.
De stadsvlag zelf voeren
Je hoeft geen gemeente te zijn om hem te hijsen. Wie de Nijmeegse vlag wil voeren, of gewoon een nieuwe Nederlandse vlag bij Vlaggen Unie zoekt omdat de oude gerafeld uit de winter is gekomen, let vooral op de maat. Het doek hoort bij de lengte van de stok of mast en niet andersom. Bij een vlaggenstok van een meter hoort een doek van 70 bij 100 centimeter, bij een stok van twee meter is dat 100 bij 150, en bij een mast van zes meter ga je naar 150 bij 225. Een te groot doek sleept bij weinig wind over de mast, een te klein doek oogt zuinig.
De vlag past niet bij het wapen, en dat is zeldzaam
Bij de meeste Nederlandse gemeenten sluiten vlag en wapen netjes op elkaar aan. In Nijmegen niet. Het stadswapen toont een zwarte dubbele adelaar op goud, met op de borst een hartschild met de Gelderse leeuw, gedekt door een keizerskroon. Die adelaar mocht de stad voeren nadat ze in 1230 stadsrechten kreeg, en de kroon herinnert eraan dat Nijmegen een vrije rijksstad van het Heilige Roomse Rijk was. De Gelderse leeuw zit erin omdat graaf Willem II de stad in 1247 verpandde aan de graaf van Gelre en dat pand nooit werd ingelost. Zo werd Nijmegen definitief Gelders.
En wanneer hangt welke vlag uit?
Voor de Nederlandse vlag bestaat een vlaginstructie, maar die geldt formeel alleen voor rijksgebouwen. Particulieren wordt alleen verzocht hem te volgen en er is geen wet die vlaggen verbiedt of voorschrijft. De oranje wimpel hoort er alleen bij op Koningsdag en op de verjaardagen van koningin Maxima, prinses Beatrix en de Prinses van Oranje. Op 4 mei gaat de vlag halfstok en blijft de wimpel binnen.
Voor de gemeentevlag gelden zulke regels niet. Die gaat omhoog bij lokale gelegenheden, en daarvan staan er genoeg in de evenementenagenda van de stad. Een stadsvlag bij een straatfeest of een jubileum doet het bovendien aanmerkelijk beter dan een rij plastic vlaggenlijnen die na een regenbui aan de heg plakt.
Twee vlaggen, twee verhalen, allebei het resultaat van mensen die het decennialang oneens waren over een kleur. Zo bekeken is die onbekendheid uit het onderzoek het enige wat je de Gelderlanders nog kunt verwijten.
